Ticaret Borsalarina Tabi Maddeler ve Bu Maddelerin

Alim veya Satimlarinin Tescili

Hakkinda Yönetmelik

 BIRINCI BÖLÜM

Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanimlar

             Amaç

             Madde 1 — Bu Yönetmeligin amaci; hangi maddelerin ticaret borsalarinda alim ve satiminin zorunlu olduguna, bunlarin en az miktarlarinin tespitine ve borsaya tabi maddelerin en az miktarlari üzerinde yapilan alim satim muamelelerinin borsalara tesciline iliskin usul ve esaslari düzenlemektir.

             Kapsam

             Madde 2 — Bu Yönetmelik ticaret borsalarini ve bu borsalara tabi maddelerin en az miktarlari üzerinde alim satim muamelesinde bulunanlari kapsar.            

             Dayanak

             Madde 3 — Bu Yönetmelik, 18/5/2004 tarihli ve 5174 sayili Türkiye Odalar ve Borsalar Birligi ile Odalar ve Borsalar Kanununun 46 nci maddesine dayanilarak hazirlanmistir.

             Tanimlar

             Madde 4 — Bu Yönetmelikte geçen;

             Kanun: 5174 sayili Türkiye Odalar ve Borsalar Birligi ile Odalar ve Borsalar Kanununu,

             Bakanlik: Sanayi ve Ticaret Bakanligini,

             Birlik: Türkiye Odalar ve Borsalar Birligini,

             Borsa: Ticaret borsalarini,

             Meclis: Borsa meclislerini,

             Yönetim Kurulu: Borsa yönetim kurullarini,

             ifade eder.

IKINCI BÖLÜM

Borsa Islemleri

             Borsaya Tabi Maddeler

             Madde 5 — Borsa kurulan yerlerde, hangi mallarin borsada alim ve satiminin zorunlu oldugu ve bunlarin en az miktarlari, meclisin teklifi ve Birligin uygun görüsü üzerine Bakanlikça belirlenir ve ilgili borsa tarafindan yerinde ilân olunur. Bakanlik, degisen piyasa sartlarinda, borsada yeterli arz ve talebi bulunmayan veya ticarî teamüllere göre borsalarda alim satima konu olmayan mallari, genel olarak veya borsalar itibariyla borsaya tâbi maddeler arasindan çikarabilir, ticaret borsalarinin, bölge ticaret borsalarinin ve ürün ihtisas borsalarinin kotasyonunda yer alacak veya almayacak ürünleri ve borsaya tâbi maddelerin en az alim satim miktarlarini yeniden belirleyebilir. Bakanligin bu konudaki kararlari da borsalar tarafindan yerinde ilân edilir.

             Ticaret borsalarinda yeterli arz ve talebi bulunan, dayanikli ve stoklanabilir nitelikteki misli mallar, numune veya tipler üzerinden toptan alinip satilir. Tipi tespit edilmemis olan mallarla misliyattan olup yerel ihtiyaçlari karsilayan maddeler ile canli veya kesilmis hayvanlar da borsaya tâbi maddeler arasina alinabilir.

             Döviz ve kiymetli madenler bu Yönetmeligin kapsami disindadir.

             Herhangi bir maddenin borsaya tabi olabilmesi için;

             a) Standardizasyonunun yapilmis bulunmasi, standardizasyonu yapilmamis ise, tiplere ayrilmasi, numuneyle temsili mümkün misli mallardan olmasi,

             b) Ülke veya borsanin çalisma alani dahilinde ticaretinin önemli miktarlarda yapilmasi, ayrica borsanin bulundugu yerde fazla miktarda üretilmesi veya tüketilmesi, yahut da ihraç, ithal veya tevzi edilmesi,

             c) Genellikle stoklamaya elverisli olup, çabuk bozulan mallardan olmamasi,

             d) Teamülen toptanci hal ve mevzuuna giren yas meyve ve sebzelerden olmamasi,

             e) Arz ve talebinin degisken olmasi, rekabet konusu bulunmasi,

             f) Borsada alim ve satima tabi maddelerde grup isimlerinin degil, mutlak olarak madde isimlerinin nazara alinmasi, ayni maddelerin ayni isimle belirtilmesi,

             g) Kabuklu, iç, tuzlu ve hava kurusu gibi çesitli sekilde ticareti yapilan maddelerin tek madde olarak tespit edilmesi, ancak en az miktarinin ayri ayri belirtilmesi,

             gerekir.

             En Az Miktar

             Madde 6 — Borsa muameleleri, borsaya tabi bir maddenin tespit edilmis bir miktari veya fazlasi üzerinden yapilan alim veya satimlardir. Borsa muamelelerine ve tescile esas olan ve her madde ve borsaya göre degisen bu miktara, "borsa muamelelerinde en az miktar" denir.

             En az miktarlar, borsalarin bulundugu yerdeki mahalli piyasa teamüllerinde toptan sayilan miktarlar esas tutularak belirlenir.

             Borsa Yeri

             Madde 7 — Borsa yeri; borsaya tabi maddelerin biri veya birkaçi yahut tümünün alim satimlarinin yapilmasi için yönetim kurulu karariyla borsanin merkez veya sube binasi içinde veya disinda belirlenen satis salonu, pazar yeri veya özel alim satim yeridir. Borsaca organize edilen borsaya tabi maddelerin alim satiminin gerçeklestirildigi elektronik ortamlar da borsa yeri sayilir. 

             Borsa yerinde yapilan muamelelere "Borsa içi muamele", borsanin çalisma alani içinde olmakla beraber, borsa yeri disinda yapilan muamelelere "Borsa disi muamele" denir.

             Borsa çalisma alani içinde borsaya tâbi maddelerin en az miktarlarinin üzerinde kalan miktarlarinin alim ve satiminin, belirlenen borsa yerinin disinda yapilmasi yasaktir. Bu maddelerin, en geç muamele yapildigi günü takip eden otuz gün içinde borsaya tescil ettirilmesi sarti ile borsa yerinin disinda alinip satilmasina meclisçe önceden karar verilebilir. Ancak Birlik, borsalarca alinacak bu gibi istisnai kararlari kismen veya tamamen, geçici veya sürekli olarak yürürlükten kaldirabilir.

             Borsa yerinde yapilan alim satimlarda, fiilen simsar, komisyoncu ve ajanlik hizmeti verilmedikçe bu hizmetlerden dolayi herhangi bir ücret alinamaz.

             Borsa yerlerinin niteligine ve çalisma sartlarina iliskin esaslar Bakanlikça belirlenir.

             Ilân

             Madde 8 — Borsada alim ve satimi zorunlu olan mallara, bunlarin en az miktarlarina ve borsa yerine, borsaya tabi bir maddenin borsaya tabi maddeler arasindan çikarilmasina iliskin Bakanlik kararlari borsalar tarafindan uygun vasitalarla yerinde ilan edilir. Ayrica bunlar, borsanin ilan tahtasinda en az üç ay asilmak suretiyle duyurulur.

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

Borsa Islemlerinin Tescili

             Tescil

             Madde 9 — Borsaya tâbi maddelerin en az miktarlari üzerinde yapilan alim satim muamelelerinin borsalara tescili zorunludur. Elektronik ticaret yoluyla yapilan satislar da bu madde kapsamindadir.

             Borsaya tâbi olmamakla birlikte yeterli arz ve talebi bulunan, misli nitelikte tarimsal ürünlerin alim satim islemleri, alici veya saticinin talebine bagli olarak borsaya tescil edilebilir.

             Tüketicilerin kendi ihtiyaçlari için yaptiklari alimlar ile borsaya tabi maddelerin en az miktarlari kadar veya bu miktarin altinda yapilan alim satimlar tescile tabi degildir.

             Tescil Yükümlülügünün Yerine Getirilmesi

             Madde 10 — Tescil yükümlülügü asagidaki sekilde yerine getirilir:

             a) Alici ve saticinin ayni borsanin çalisma alani içinde bulunmalari halinde, islem borsa örf ve adetlerine göre tespit olunan tarafça o borsaya tescil ettirilir ve tescil ücreti ödenir. Tescil ile yükümlü olan tarafin yoklugu halinde, diger taraf tescili yaptirmak ve ücretini ödemekle yükümlüdür.

             b) Alici ve saticidan birinin borsanin çalisma alani içinde, digerinin disinda olmasi halinde;

             1) Iki tarafin bulundugu yerde borsa mevcut ve mal her iki borsaya tâbi ise ve islem de yazisma, telgraf, telefon, teleks ile yapilmis veya elektronik ortamda gerçeklestirilmisse, sözlesmenin kabul ile tamam oldugu yerdeki tarafça o yer borsasina tescil ettirilir ve ücreti ödenir. Sözlesmenin nerede kabul ile tamam oldugu tespit edilemedigi takdirde, islem saticinin merkezinin bulundugu yerdeki borsaya, satici tarafindan tescil ettirilir ve ücreti ödenir.

             2) Taraflardan birinin bulundugu yerde borsa mevcut degil veya borsa mevcut olmasina ragmen, mal o borsaya dahil degil veya taraflardan biri yurt disinda ise, islem diger tarafça kendi merkezinin bulundugu yer borsasina tescil ettirilir ve ücreti ödenir.

             c) Borsaya kayitli üyeler, borsanin çalisma alani disinda yaptiklari ve bu fikrada belirlenen tescil islemleri disinda kalan alim veya satimlari, kayitli bulunduklari borsalara tescil ettirir ve ücretini öderler.

             d) Borsanin çalisma sinirlari disinda alim satim yapan taraflardan biri tacir veya sanayici sifatini haiz olmayan üretici ise, tescil zorunlulugu ve tescil ücretini ödeme yükümlülügü tacir ve sanayici olan diger tarafa aittir. Alim satim yapan taraflarin her ikisi de tacir veya sanayici sifatini haiz olmayan üretici ise, tescil zorunlulugu uygulanmaz.

             e) Kamu iktisadi kuruluslari ile sermayesinin yarisindan fazlasi Devlete ait olan kamu kuruluslarinca yapilan destekleme alim ve satimlarina iliskin borsa tescil ücreti muamelenin yapildigi günü takip eden en geç otuz gün içinde ilgili borsaya ödenir.

             Tescil Süresi

             Madde 11— Borsa yerinde yapilan islemler ayni gün, borsanin çalisma alani içinde olmakla beraber borsa yerinin disinda alinip satilmasina müsaade edilen maddelere ait islemler en geç otuz gün içinde tescil ettirilir.

             Ihracata iliskin muameleler anlasmaya müteakip tescil ettirilir.

             Üyelerin iradesi disinda meydana gelen ve meclisçe kabul edilen mücbir sebepler disinda, belirtilen sürelerde tescil zorunlulugunun yerine getirilmemesi halinde, tescil ücreti yüzde elli fazlasiyla tahsil olunur. Ayrica, süresinde ödenmeyen tescil ücretine 6183 sayili Amme Alacaklarinin Tahsil Usulü Hakkinda Kanun uyarinca günlük gecikme zammi tahakkuk ettirilir.

             Tescil ücreti ve bunlara ait kesinlesen gecikme zamlarina iliskin yönetim kurulunca verilen kararlar ilâm hükmünde olup, icra dairelerince yerine getirilir.

             Meclis, tahsili imkansizlasan tescil ücreti ve bunlara iliskin gecikme cezasi ve zamminin takibinden vazgeçilmesine karar verebilir. Istisnai nitelikteki bu kararlar, ayni durumdaki tüm üyeleri kapsayacak sekilde ve yilda bir defa olmak üzere alinir. 

             Tescil ücreti ve bunlara ait kesinlesen gecikme zamlarinin tahsil zamanasimi süresi bes yildir.

             Tescilin Ilani

             Madde 12 — Tescil olunan muamelelere iliskin fiyatlar, alim ve satim sekilleriyle beraber ayni gün borsada yazili olarak ilân edilir. Ancak, taraflarin ticari unvanlari ve özel sartlari açiklanmaz.

             Tescilin Iptali

             Madde 13 — Borsaya tescil ettirilmis alim satim muameleleri taraflarin yazili müracaatlari üzerine yönetim kurulu karariyla iptal edilebilir ya da hakem heyeti veya mahkemeye karariyla feshedilebilir. Bu durumda tescil ücreti talep halinde iade edilir.

             Ayni alim satim muamelelerinin mükerrer yapilmasi halinde, tescil yönetim kurulu karariyla  iptal edilir.

             Tescil Ücreti

             Madde 14 — Tescil edilen muamelenin bedeli üzerinden nispi olarak alinan ücrete "Tescil Ücreti" denir.

             Tescil ücretinin orani, malin alim satim degeri üzerinden azamî binde ikidir ve bu oran meclisçe belirlenir. Borsaya tabi maddelerin alim ve satimlari için ayni oranda uygulanmak üzere, islem basina alinacak toplam tescil ücreti tavani, yillik aidat tavaninin yüzde onundan az ve tamamindan fazla olamaz. Ürün senedi tescil ücreti orani ise alim satim degeri üzerinden en çok on binde bestir.

             Meclis, bu maddenin ikinci fikrasinda belirlenen azami hadleri asmamak üzere tescil ücret oranini "borsa içi muameleler" ve "borsa disi muameleler" için farkli oranda belirleyebilir.

             Ihracatin tescilinden ücret alinmaz. Ancak, ihracatçinin ihraç ettigi mallarin yurt içindeki alimlari tescile ve ücrete tabidir.

             Tescil ücretinin, muameleyi tescil ettiren tarafindan tescil esnasinda pesin olarak ödenmesi esastir. Meclis, kendi üyelerinden ileride yaptiracaklari tescillere mahsuben önceden avans alinmasina karar verebilecegi gibi, kendi üyelerinin yaptirdiklari tescillere iliskin ücretlerin toplaminin, en geç on bes gün içinde ve bir defada olmak kaydiyla sonradan ödenmesine karar verebilir.

             Alim satim muamelesi tescil edildikten sonra, taraflarin müstereken yaptiklari tescil ücretini etkileyecek degisiklikler, tescilin yapildigi gün borsaya iletilir ve bu degisiklik tescil ücretinde bir artis meydana getirirse, aradaki fark tahsil edilir. Tescil ücretinde azalma meydana gelmisse ve ayni gün borsaya bildirilmis ise, fazla alinan ücret ilgililere iade edilir. Tescil ücreti her islem basina ayri ayri hesaplanarak tahsil edilir.  

             Tescil Mecburiyetinin Takibi

             Madde 15 — Borsalar, üyelerinin alim satimlarinin tamamini tescil ettirip ettirmediklerini denetlemeye yetkilidir. Bu amaçla hâkim karariyla üyelerinin ilgili defter ve evrakini inceleyebilir.

             Bu incelemeler sonucunda, geçerli bir neden olmaksizin belirtilen sürelerde tescil zorunlulugunun yerine getirilmediginin tespit edilmesi durumunda, muameleler resen tescil edilir ve bu Yönetmeligin 11 inci maddesinin üçüncü fikrasina göre islem yapilir.

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM

Borsa Islemlerinin Tesciline Iliskin Diger Hükümler

             Alim-Satim Beyannameleri

             Madde 16 — Alim satimlar;

             a) Tacirler arasinda vadeli ve özel sartli olmasi,              

             b) Müstahsil ile tacir arasinda hazir mal pesin tediye esasina göre yapilmasi,

             c) Alici veya saticinin ayni sahis, karsi tarafin ise çesitli sahislar olmasi ve muamelenin de hazir mal pesin tediye esasina dayanmasi,

             halinde bu maksatlar için hazirlanmis özel beyannamelerle tescil ettirilebilir. Alim satim beyannameleri üç nüsha olarak düzenlenir.

             Özellikleri dolayisiyla kasaplik canli hayvanlar, et, deri, bagirsak, ihracat ve ithalât muameleleri için farkli beyannameler kullanilabilir.

             Beyannamelerin içerigi Birlik tarafindan belirlenir.

             Borsalarda alim satim islemlerinin nasil yapilacagi, Kanunun 48 inci maddesinin birinci fikrasina göre, meclis tarafindan yapilacak düzenlemelerle belirlenir.

             Tescilde Dikkate Alinacak Hususlar

             Madde 17 — Tescile getirilen alim satim beyannamelerinde beyannamenin usulüne uygun olarak doldurulup doldurulmadigi, muamelenin yapildigi ve tescile getirildigi tarihler, fiyat, beyannamede imzalari bulunan kimselerin borsada is yapmaya yetkili olup olmadiklari ve imzalari kontrol edilir, varsa eksikler tamamlattirilir.

             Beyannameler; tarih atilmak, tescil numarasi verilmek ve parafe edilmek suretiyle muhasebe servisine intikal ettirilir.

             Süresinden sonra tescile getirilen muamelelerde, belirtilen fiyatlar o gün için borsada olusmus fiyatlara uygun degil ise, bu muamelelerin dogrulugu hususunda gerekli arastirma yapilir ve bunlardan dogrulugu anlasilanlar tescil edilir.

             Tescil islemlerinin mevzuata uygun sekilde yapilmasindan ilgili borsa personeli sorumludur.

             Tahakkuk ve Tahsilat

             Madde 18 — Muhasebe servisi, beyannamelerin miktar, fiyat ve bedellerini bir defa daha inceler, tescil ücretini ve varsa, Kanunun 51 inci maddesine istinaden tarifeye baglanmis sair ücretleri tahakkuk ve tahsil eder.

             Beyanname üzerine "Tahsil Edilmistir" kasesi basilir ve parafe edilerek tescil servisine iade olunur.

             Tescilin Deftere Kaydi

             Madde 19 — Tescil servisi beyannamelerin her üç nüshasina da "Tescil Edilmistir" kasesini basar, aslini imza ederek alikoyar, diger iki nüshayi ise ilgililere verir.

             Tescil edilen alim satimi beyannameleri, tescil sayisi sirasina göre, tescil defterine islenir. Bu suretle tescil islemi tamamlanir.

             Borsalarca en az bir tescil defteri tutulur. Tescil sayisi, her yil (1) den baslamak suretiyle sirayla takip eder. Beyannameler tescil defterine, tescil konusu ne olursa olsun, sirayla islenir. Tescil sayisi ve defter numarasi beyannamelerde belirtilir.

             Borsalar, çalisma sekillerine ve borsaya tabi maddelerin özelliklerine göre, her madde grubu veya her madde için ayri tescil defterleri tutabilir. Bu takdirde tescil defterlerinin her birine numara ve isim verilir.

             Tescil defterleri, kullanilmadan önce sayfa numaralari verilmek ve kaç sayfadan ibaret oldugu belirtilmek suretiyle yönetim kurulunca onaylanir. Defterin her sayfasi mühürlenerek genel sekreter tarafindan paraflanir.

             Tescil defterlerinin içerigi Birlikçe belirlenir.

             Kaldirilan Hükümler

             Madde 20 — 3/11/1987 tarih ve 19623 sayili Resmî Gazete’de yayimlanan Ticaret Borsalarina Dahil Maddeler ve Bu Maddelerin Alim veya Satimlarinin Tescili Hakkinda Yönetmelik yürürlükten kaldirilmistir.

             Yürürlük

             Madde 21— Bu Yönetmelik, yayimi tarihinde yürürlüge girer.

             Yürütme

             Madde 22 — Bu Yönetmelik hükümlerini Türkiye Odalar ve Borsalar Birligi Baskani yürütür.